از حلقات اصول تا مرزهای امنیت


در حلقات شهید صدر، آن‌گاه که پرده از حقیقت «واجب غیری» برداشته می‌شود، اندیشه‌ای ژرف رخ می‌نماید؛ عملی که در ذات خود واجب نیست، اما چونان پلی به سوی مقصدی والاتر، رنگ وجوب می‌گیرد. این وجوب، از غیر نشأت می‌گیرد؛ همچون نوری که از خورشید می‌تابد، نه از چراغی مستقل.

در این میدان اندیشه، دو دیدگاه میان اصولیان پدید آمده است:

- گروهی بر آن‌اند که وجوب غیری تنها آنگاه معنا دارد که مکلف را به «ذی‌المقدمه» رساند؛ یعنی آن واجب اصلی که غایت سلوک است. اگر کسی مقدمه را انجام دهد ولی به مقصد نرسد، گویی راه را نیمه‌کاره رها کرده و از تکلیف بازمانده است.

-گروهی دیگر اما معتقدند: همین‌که عملی به جهت غیر واجب شده باشد، کفایت می‌کند. در نگاه ایشان، انجام مقدمه اگر به نتیجه نرسداز مکلف رفع مسئولیت می‌کند.

برای روشن شدن این اختلاف، مثالی آورده می‌شود:
تولید سلاح هسته‌ای، در ذات خود مطلوب نیست، اما اگر آن را مقدمه‌ای برای حفظ جان انسان‌ها و دفاع از ملت‌ها بدانیم، وجوبی بر آن مترتب می‌گردد. حال اگر کشوری این سلاح را بسازد به قصد دفاع، اما هرگز در مقام استفاده یا تحقق دفاع قرار نگیرد، آیا ترک واجب کرده است؟

- بنابر دیدگاه نخست، چون به ذی‌المقدمه نرسیده، تکلیف را ادا نکرده و گناه‌کار است.
- اما بنابر دیدگاه دوم، چون مقدمه را با نیت صحیح انجام داده، از عهده تکلیف برآمده و گناهی بر او نیست.

و اکنون، در جهانی که قدرت‌های بزرگ همگی سلاح‌های بازدارنده در اختیار دارند، و تهدیدها از هر سو سایه افکنده‌اند، می‌توان گفت که تولید سلاح هسته‌ای، به‌عنوان مقدمه‌ای برای حفظ امنیت و جان انسان‌ها، واجب است؛ چه از منظر آن‌که تحقق دفاع را شرط می‌داند و چه از نگاه آن‌که نیت دفاع را کافی می‌شمارد.

اما این وجوب، در نهایت، نه در دست تحلیل‌گران است و نه در اختیار صاحبان قدرت‌های محلی؛ بلکه صدور حکم نهایی آن، تنها در دستان ولی امر مسلمین است.
اوست که با بصیرتی فراتر از تحلیل‌های زمینی، مصالح امت را می‌سنجد و با حکمی الهی، مسیر را روشن می‌سازد. هیچ دستی جز دست او، حق ندارد پرچم وجوب یا حرمت را بر فراز این مسئله برافرازد. چرا که این تصمیم، سرنوشت‌ساز و امت‌ساز است.

و در پایان،
رهبرم! لطف آنچه تو بنمایی، حکم آنچه تو فرمایی.
تو آنی که حکم تولید سلاح را نه از روی ترس بلکه از حکمت صادر می‌کنی و آنچه تو فرمایی، فصل‌الخطاب است در سرنوشت ملّت‌ها.
✍🏻مریم قپانوری
#به_قلم_خودم